Poprzednia stronaCiekawostkiGaleria zdjęćNoclegiImprezyGastronomiaSpołeczność
Zobacz profil klubowicza TintuLintu

Sztynort - pałac Lehndorffów

dodał(a): TintuLintu
ostatnia aktualizacja 2010-01-17 05:03
Drukuj artykuł
Pałac sztynorcki wzniesiony przez Marię Eleonorę von Dönhoff, przebudowany przez Annę Lehndorff z domu Hohn, dzisiaj popada w ruinę. Może znowu potrzeba kobiecej ręki, aby przywrócić dawny blask zabytkowemu pałacowi.

Sztynort to maleńka miejscowość nad Jeziorem Sztynorckim, ukryta na półwyspie między jeziorami: Dargin, Kirsajty i Mamry.

Przez wieki był siedzibą pruskiego rodu szlacheckiego Lehndorff. Lehndorffowie pochodzili z rodu Stango zamieszkałego na Ziemi Chełmińskiej w miejscowości Mgowo, która prawdopodobnie została im oddana w lenno. Mgowo w czasach krzyżackich nazywano Legendorf (legen - lenno, dorf - wieś). Członkowie rodu zaczęli nazywać się von Legendorf, później Lehendorf, Lehndorf, a w końcu Lehndorff.

Na początku XVI wieku Lehndorffowie otrzymali przywilej nadania "wielkiej głuszy nad jeziorem" w Sztynorcie. Pierwszymi właścicielami tych ziem, wymienionymi w dokumencie nadania, byli: Fabian, Caspar i Sebastian (dziad, ojciec i syn) Lehndorffowie.

Przez 7 kolejnych pokoleń (do 1936 r.) Sztynort przechodził bezpośrednio z ojca na syna.
W Sztynorcie istniał prawdopodobnie zamek, który spłonął w XVI wieku. Późniejsza budowla, wzniesiona w latach 1554 - 1572 również spłonęła w 1656 roku, kiedy to Tatarzy (sprzymierzeńcy wojsk polskich) plądrowali Prusy. Do czasu wybudowania nowej rezydencji w Sztynorcie, siedziba rodu von Lehndorff znajdowała się w Tarławkach.

Pałac sztynorcki odbudowała dopiero Maria Eleonora von Dönhoff, trzecia żona Ahasvara von Lehndorffa. Ahasvar był dyplomatą w służbie króla Jana Kazimierza, elektora brandenburskiego, jak również króla Danii. Po jego śmierci młoda wdowa postanowiła odbudować Sztynort. W latach 1689 - 1691 hrabina Maria Eleonora, na fundamentach poprzedniego pałacu, z którego zachowały się piwnice o sklepieniach krzyżowych i kolebkowych, wzniosła dwukondygnacyjny pałac, przykryty czterospadowym, stromym dachem. W centralnej części elewacji frontowej znajdował się niewielki ryzalit z płaskim naczółkiem. W sieni umieszczono reprezentacyjne, dwubiegowe, dębowe schody.

Hrabina Maria Eleonora założyła też wokół pałacu wspaniały 18-hektarowy park, gdzie rosły już piękne dęby zasadzone przez jej teścia, Meinharda von Lehndorffa.
Wnuk Ahasvera i Marii Eleonory - Ernest Ahasver Henryk von Lehndorff był przyjacielem Ignacego Krasickiego, którego często gościł w sztynorckim pałacu. Biskup Ignacy Krasicki zachwycony pięknym pałacem, ogrodami, jeziorami, zaciszem i atmosferą twierdził, że "kto ma Sztynort, ten posiada Mazury".-[PODZIEL]-Za czasów kolejnych dziedziców dobra sztynorckie zaczęły podupadać. Majątek przed roztrwonieniem uchroniła żona Karola II, Anna z domu Hohn. Podczas, kiedy mąż zajmował się słynną stadniną koni wyścigowych, ona sprawnie zarządzała posiadłościami, prowadziła działalność filantropijną, a w 1870 roku doprowadziła do powstania majoratu, aby zachować jedność dużego jeszcze majątku.

Anna w latach 1829 -1880 zajęła się również przebudową i rozbudową pałacu. W tym okresie do pałacu zostały dostawione boczne skrzydła. Skrzydło zachodnie zamykała wieża kryta wysokim, czterospadowym dachem. Ryzalit fasady przebudowano w stylu neogotyckim. Od strony elewacji ogrodowej dobudowano do naroży alkierzowe wieże. Rozebrano budynki gospodarcze, a na fundamentach dawnego browaru postawiono spichlerz.

W tym okresie wzniesiono również kilka budowli w parku. Była to neoklasycystyczna herbaciarnia w części wschodniej parku, neogotycka kaplica w części zachodniej oraz ośmioboczna, neogotycka kaplica grobowa Lehndorffów na zachodnim cyplu Jeziora Sztynorckiego, do której prowadzi dobrze zachowana aleja dębowa.

Po śmierci zaradnej hrabiny majątek przejął jej syn Karol III Meinhard, który w ciągu 4 lat narobił tyle długów, że w 1896 roku rząd wprowadził zarząd przymusowy, wyznaczając hrabiemu pensję i zostawiając mu pałac do zamieszkania.

Ostatnim Lehndorffem w Sztynorcie był Heinrich pochodzący z bocznej linii rodu.
W 1941 roku pałac zajęło Ministerstwo Spraw Zagranicznych III Rzeszy. Rodzinie właściciela pozostawiono jedno skrzydło pałacu, z którego korzystała żona i dzieci Heinricha, a on sam walczył na froncie wschodnim. W 1944 roku porucznik Lehndorff brał udział w spisku zakończonym nieudanym zamachem na Hitlera w Wilczym Szańcu. Został stracony, a rodzina trafiła do obozu koncentracyjnego.

Od 1947 roku w pałacu mieściła się kwatera wojsk sowieckich, a w zabudowaniach folwarcznych gromadzono dzieła sztuki i żywy inwentarz, przeznaczone do wywózki do ZSRR.

Po odejściu wojsk radzieckich, zdewastowany majątek był użytkowany przez PGR.
Obecnie cały majątek sztynorcki jest własnością firmy TIGA Yacht & Marina, prowadzącej tam port jachtowy i największą na Mazurach wypożyczalnię jachtów.
Sam pałac nie został wyremontowany i choć jest wpisany do rejestru zabytków, cały czas ulega dalszej destrukcji.

22 czerwca 2009 roku przed pałacem stanął pomnik poświęcony Heinrichowi von Lehndorffowi, który został odsłonięty przez cztery jego córki. Pomnikiem jest ogromny mazurski głaz, na którym w języku polskim i niemieckim wypisano zdanie z pożegnalnego listu hrabiego Lehndorffa do rodziny: "Stajemy w obliczu daleko idących przemian, pod wpływem których nasze dotychczasowe życie stopniowo odchodzi w niebyt ustępując miejsca całkowicie odmiennym normom".

Rozwinięcia klubowiczów

dodaj rozwinięcie do artykułu
dodał(a): Mazury2011-05-26 16:47

Pełne kalendarium zarządzania dobrami w Sztnorcie.
Dziekujemy serdecznie za jego udostepnienie Pani Beacie Grodzickiej właścicielce serwisu www.sztynort.nafali.net

- XVI w. Przywilej nadania "wielkiej głuszy nad jeziorem" dla 3 przedstawicieli rodu Lehndorff (dziadka, ojca i syna): Fabiana (1469-1545), Caspara (1522/24-1576) i Sebastiana (1564-1620).

- 1554 - 1572 Wybudowanie siedziby rodu w miejscu obecnego pałacu.

- 1620 r. Odziedziczenie dóbr przez Meinharda (1590-1639) - syna Sebastiana.

- ? Na polecenie Meinharda zostają posadzone słynne sztynorckie dęby.

- 1639 r. Śmierć Meinharda. Majątek zgodnie z prawem dziedziczy syn Mainharda - Ahasverus Gerhard (1637-1688), który ma dopiero 2 lata, dlatego początkowo zarząd nad dobrami sprawuje jego matka Elisabeth von Eulenburg-Prassen (1605-1675) z pomocą swojego brata Jonasa Casimira von Eulenburg.

- 1652 15-letni Ahasverus Gerhard wyjeżdża na długoletnią edukację.

- 1656 r. Najazdy tatarskie - zamek w Sztynorcie i okoliczne wsie zostają spalone przez sprzymierzonych z polskim królem Tatarów. Zostaje porwana przez nich żona Ahasverusa Gerharda - Marianna von Schlichting, potem sprzedana w Konstantynopolu Turkom. Rodzina nie ma pieniędzy na jej wykupienie z jasyru. Ród przeprowadza się na 35 lat do ocalałego majątku w Tarławkach.

- 1656 - 1663 Ahasverus Gerhard odbywa podróż edukacyjną po Europie wraz z synem swojego wuja Jonasa Casimira.

- 1665 r. Ahasverus Gerhard wraca na zgliszcza Sztynortu i do Tarławek.

- 1666 - 1671 Ahasverus Gerhard pełni służbę przy dworze królewskim w Warszawie. Król Jan Kazimierz obdarza go tytułem szambelana i mianuje podpułkownikiem pieszej gwardii.

- 1675 r. W Tarławkach umiera Elisabeth, matka Ahasverusa Gerharda.

- 1682 r. Ślub Ahasverusa Gerharda z trzecią żoną - Marią Eleonorą von Dönhoff.

- 1688 r. W wieku 51 lat umiera Ahasverus Gerhard, król pruski Fryderyk Wilhelm I żegna go słowami: "Straciłem swojego najlepszego męża stanu".

- 1689 - 1691 Maria Eleonora (wdowa po Ahasverusie Gerhardzie) wykorzystując fundamenty spalonego zamku oraz majątek zgromadzony przez męża i zleca wybudowanie dwukondygnacyjnego pałacu, który do dziś stanowi główny trzon bryły budowli. W późniejszych latach zakłada 18-hektarowy park wokół pałacu, bazując na 50-letnich wówczas dębach posadzonych przez swojego teścia Meinharda.

- 1723 r. Umiera Maria Eleonora mając 59 lat. Pałac w Sztynorcie przejmuje 35-letni Ernst Ahasver (1688-1727) - syn Marii Eleonory i Ahasverusa Gerharda.

- ? Odziedziczenie majątku przez Ernsta Ahasverusa Heinricha (1727-1811) - przyjaciela Ignacego Krasickiego, szambelana królowej Elżbiety Krystyny (żony króla Fryderyka II).

- 1811 r. W wieku 84 lat umiera Ernst Ahasverus Heinrich, majątek przejmuje jego syn Carl Friedrich (1770-1854).

- 1816 r. Na prośbę matki Carla Friedricha - Amelii Karoliny von Schmettau-Stohnsdorf (1751-1830) w parku zostaje wybudowana neoklasycystyczna herbaciarnia wg projektu Landghansa.

- 1829 r. Carl Friedrich rozpoczyna trwającą z przerwami 50 lat rozbudowę pałacu.

- 1830 r. W wieku 79 lat umiera Amelia Karolina von Schmettau-Stohnsdorf.
W tym samym roku w pałacowym parku zostaje wzniesiona mała neogotycka kaplica.
(Czyżby także na prośbę Amelli? A może dla uczczenia jej pamięci? Zbieżność dat może nie być przypadkowa... Tym bardziej, że kaplica jakby "zagląda w okna" herbaciarni, do której stoi frontem na przeciwległym końcu alei dębowej ciągnącej się wzdłuż bryły pałacu.)

- 1854 r. Odziedziczenie majątku ziemskiego wraz z pałacem przez Carla Meinharda (1826-1883), dobrami zarządza jego żona Anna z domu Hahn-Basedow (1830-1894).
Carl Meinhard zakłada w Sztynorcie słynną stadninę koni wyścigowych w rozbudowywanych stajniach.

- 1858 r. Wybudowanie neogotyckiego mauzoleum - kaplicy rodowej Lehndorffów w ramach rozbudowy pałacu i majątku prowadzonej przez Annę. Budowniczym jest Staudener, projektantem Schinkel.

- 1870 r. Anna doprowadza do powołania w dobrach sztynorckich fideikomisu (cały majątek dziedziczy najstarszy syn w zamian za obowiązek dożywotniego utrzymywania pozostałych spadkobierców), w skład którego wchodzi 37 majątków ziemskich (oprócz samego Sztynortu będącego główną siedzibą dóbr - pozostałe majątki są stale oddawane w dzierżawę).

- 1880 r. Zakończenie przez Annę trwającej od 50 lat rozbudowy pałacu i budynków sztynorckich.

- 1894 r. Śmierć 64-letniej Anny i przejęcie majątku przez Carola Meinharda (1870-1936), który w ciągu 2 lat większość roztrwania.

- 1896 - 1901 Wprowadzenie przymusowego zarządu nad majątkiem przez rząd pruski. Carol Meinhard otrzymuje roczną pensję i pałac w Sztynorcie, który zaniedbywany niszczeje.

- 1900 r. Otto Magnus von Lehndorff (młodszy brat Carla Meinharda) buduje dla swojej gałęzi rodu pałac w Preyl i przenosi się tam.

- 1936 r. Carol Meinhard umiera bezpotomnie, majątek dziedziczy Manfred Wilhelm von Lehndorff (syn Otto Magnusa), który postanawia zostać w pałacu w Preyl i zrzeka się spadku na korzyść swojego syna Heinricha (1909-1944). 27-letni Heinrich przeprowadza się do Sztynortu (wraz ze swoją siostrą Sissi, czyli Karin Margarethe von Lehndorff), sprawnie zarządza dobrami, przywracając pałacowi dawną świetność.

- 1941 r. Zajęcie pałacu przez ministerstwo spraw zagranicznych III Rzeszy, Lehndorffom zostawiono do dyspozycji 1 skrzydło.

- 1944 r. Aresztowanie Heinricha, po jego udziale w nieudanym zamachu na Hitlera, śledztwo, proces i jego egzekucja. Wywiezienie wszystkich członków rodziny z pałacu i konfiskata majątku przez III Rzeszę.

- 1945 r. Pałac i okoliczne budynki zajmują na kilka lat sowieci urządzając w nich magazyny rabowanych w Prusach dóbr.

- 1950 - do 1983 r. Przejęcie majątku przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, powolne doprowadzanie do ruiny pałacu i budynków gospodarczych.

- lata 60. i 70. Cały zespół pałacowy w Sztynorcie zostaje wpisany do rejestru zabytków.

- ? Przejęcie pałacu wraz z przyległym terenem przez Polski Związek Żeglarski.

- ? Przejęcie majątku w Sztynorcie przez spółkę Interster.

- ? Przejęcie Sztynortu przez gminę Węgorzewo.

- 1995 r. Kupienie dóbr Sztynorckich przez Dietricha Treitlera z Austrii.
W zabytkowych ruinach mieszkało 38 rodzin z przydziału komunalnego. Lokatorzy ci otrzymali mieszkania wybudowane przez gminę Węgorzewo za część pieniądzy uzyskanych z transakcji sprzedaży. Nowy właściciel planuje utworzyć z nieruchomości pięciogwiazdkowy hotel, pole golfowe i hipodrom, lecz ostatecznie nie znajduje na to funduszy.

- 1997 r. Kupienie majątku przez firmę Tiga Yacht & Marina, która otwiera nad Jeziorem Sztynorckim wypożyczalnię jachtów oraz buduje marinę na 450 stanowisk do cumowania łodzi, z możliwością wodowania i zimowania jachtów. W części wyremontowanych zabudowań gospodarczych dawnego majątku powstają nowoczesne sanitariaty, sklep spożywczy i żeglarski oraz słynna wśród żeglarzy tawerna Zęza. Organizowane są imprezy turystyczno-żeglarskie, koncerty szantowe.

Tiga Yacht chcąc wyremontować pałac zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Konserwatora Ochrony Zabytków w Olsztynie, występuje o dotacje na ten cel do różnych instytucji (m. in. do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego), niestety znikąd pieniędzy nie dostaje... Pałac nadal niszczeje, gdyż pobieżnymi naprawami jest jedynie zabezpieczany przed totalną ruiną.

- 2004 Wyodrębnienie z firmy Tiga Yacht & Marina spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą Pałac W Sztynorcie, która przejmuje właśność nad pałacem.

- 2008 r. Konferencja z udziałem Very von Lehndorff (córki Heinricha), która razem z historykami i samorządowcami apeluje o ratowanie zabytku.

- II 2009 Wojewódzki Konserwator Ochrony Zabytków składa do Prokuratury Rejonowej w Giżycku zawiadomienie o przestępstwie, którego jego zdaniem dopuściła się firma Tiga Yacht poprzez nieodpowiednie zajmowanie się zabytkowym pałacem. Sprawa zostaje jednak przez prokuraturę przekwalifikowana na wykroczenie (na podstawie artykułu 110 Ustawy o ochronie zabytków) i trafia do policji w Węgorzewie. Ostatecznie dochodzenie zostaje umorzone po kilku miesiącach, wobec braku znamion czynu zabronionego, trudno bowiem oskarżyć właściciela obiektu o to, że umyślnie chciał zniszczyć swoje mienie, skoro starał się o dofinansowania z różnych źródeł, ale go nie dostał...

- III 2009 Prowadzone są uzgodnienia między Tiga Yacht a Niemiecko-Polską Fundacją Ochrony Zabytków Kultury w sprawie przejęcia pałacu przez Fundację i jego odbudowy. Prezesem zarządu Fundacji jest historyk sztuki i architekt w jednej osobie - profesor zwyczajny historii architektury i konserwacji zabytków (były główny konserwator zabytków) Andrzej Tomaszewski.

- 22 VI 2009 r. W setną rocznicę urodzin Heinricha Lehndorffa, z inicjatywy jego córki Very, przed pałacem w Sztynorcie odsłonięty zostaje obelisk poświęcony pamięci jego ostatniego właściciela. Pamiątkowy głaz ma być symbolicznym kamieniem nagrobnym hrabiego Lehndorffa, straconego za udział w nieudanym zamachu na Hitlera, ponieważ nikt nie wie gdzie naziści pogrzebali po egzekucji ciała spiskowców.
(Nieco wcześniej Niemiecko-Polska Fundacja Ochrony Zabytków Kultury występuje o zgodę na postawienie kamienia pamiątkowego dla Heinricha von Lehndorffa. Wniosek jest zgodny z Polskimi przepisami i uzyskuje pozytywną opinię Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.)
Na uroczystość odsłonięcia przyjeżdżają wszystkie 4 córki ostatniego dziedzica dóbr sztynorckich, będące już 70-letnimi staruszkami, a także kuzynki Lendorffów z rodu Dönhoff oraz najstarsi mieszkańcy Sztynortu, którzy pamiętają jeszcze hrabiego.
Na głazie widnieje zdanie po polsku i niemiecku zaczerpnięte z pożegnalnego listu Heinricha do rodziny napisanego w przededniu egzekucji:
Stajemy w obliczu daleko idących przemian, pod wpływem których nasze dotychczasowe życie stopniowo odchodzi w niebyt ustępując miejsca całkowicie odmiennym normom.

- 30 XI 2009 r. Ma miejsce bezprecedensowe nieodpłatne przekazanie prawa własności do pałacu w Sztynorcie przez dotychczasowego właściciela na rzecz Niemiecko-Polskiej Fundacji Ochrony Zabytków Kultury, która ma uratować i wyremontować zabytek. Na sezon zimowy 2009/2010 planowane jest przeprowadzenie szczegółowej inwentaryzacji i pomiaru obiektu oraz stworzenie projektu konserwatorskiego. Konserwatorzy szacują, że koszt przywrócenia pałacu do dawnej świetności może wynieść nawet do 30-40 mln euro.

Fundacja (zgodnie z życzeniem córek Henricha von Lehndorffa) chce stworzyć w pałacu miejsce spotkań i dyskusji polsko-niemieckich oraz wydarzeń kulturalnych służących pojednaniu narodów i kultur.

Więcej ciekawych informacji na temat Sztynortu i jego historii uzyskacie Państwo w serwisie www.sztynort.nafali.net poświeconemu temu pięknemu miejscu dzięki pasji Pani Beaty Grodzickiej

Dodaj rozwinięcie do artykułu

Galeria zdjęć Sztynort - pałac Lehndorffów

pokaż całą galerię zdjęć
Widok na Sztynort od wejścia do zatoki sztynorckiejWidok na port w miejscowości Sztynort - widok z lotu ptaka.W głębi na prawo jezioro Łabap na lewo jezioro Dargin
Fotka pochodzi ze zbiorów http://www.fotowojcik.plSztynort - pałac LehndorffówSztynort - pałac LehndorffówSztynort - pałac LehndorffówSztynort - pomnik poświęcony Heinrichowi von LehndorffowiSztynort - pałac LehndorffówSztynort - pałac LehndorffówSztynort - spichlerzSztynort - pałac Lehndorffów
Dodaj zdjęcie do galerii - podziel się wrażeniami z tego miejsca
Uwaga! Akceptowane formaty to jpg, gif, png
Plik zdjęcia

Opis do zdjęcia

Skomentuj ten artykuł

Pisząc wiadomość zwróć uwagę na to, czy nie łamie ona zasad regulaminu InTour.pl, a w szczególności zwróć uwagę na to, aby nie była napisana wielkimi literami i dotyczyła tematu.
Sztynort - pałac Lehndorffów

  • Kraina:Warmińsko Mazurskie
  • Miejscowość:Sztynort
  • Okolica:Węgorzewo
  • Kategoria:Pałace, dwory
  • Odwiedzin:2876
Podziel się artykułem ze znajomymi - dodaj do:
Facebook Śledzik Kciuk Twitter Wykop

Ciekawostki Warmińsko Mazurskie


Imprezy Warmińsko Mazurskie


Noclegi Warmińsko Mazurskie


W okolicy

© 2009-2010 Intour.pl - Wszelkie prawa zastrzeżone.
logo dotpay
Rozliczenia transakcji kartą kredytową i e-przelewem
przeprowadzane są za pośrednictwem Centrum Rozliczeniowego Dotpay
zamknij okno
Fotografia stanowi własność autora. Kopiowanie i rozpowszechnianie fotografii bez jego zgody jest zabronione.